चन्द्रावतीको पश्चात्ताप र व्रत
खरानी भएको भात, अप्सराको उपदेश, बालुवाको पूजा सामग्री र “पुण्यवती” नाम
कपिल ब्राह्मणहरूले भात दिँदै चन्द्रावतीलाई गाली गरे — “तिमी कस्ती पापिनी रहिछ्यौ! तिम्रो नाम लिनेबित्तिकै राजाको भण्डार रित्तियो; यो रानीका लागि पकाएको भात हो।” भोकाएकी चन्द्रावती तुरुन्तै खान लागिन्। ब्राह्मणहरूले भने — “पहिले मुख धोऊ, र आफ्नो उद्धारका लागि स्वस्थानी व्रत गर।” मुख धुन शालिनी नदी पुग्दा पानी सुक्यो। नधोई खान्छु भनेर फर्किँदा भात खरानी बन्यो र हावाले उडाइदियो। उनी काटिएको रूखझैँ ढलिन्, र आफ्नो गल्तीमा विलाप गर्न थालिन्।
केही दिनपछि पौष शुक्ल पूर्णिमाका दिन स्वर्गका अप्सराहरू व्रत सुरु गर्न शालिनी नदी आए। स्नान गरेर सूर्यलाई अर्घ्य दिई बालुवाको शिवलिङ्ग पूजा गर्दा उनीहरूले चन्द्रावतीलाई भेटे। चन्द्रावतीले खाना र उद्धारको उपाय मागिन्। अप्सराहरूले भने — “तिमी पापिनी हौ, तर स्वस्थानी व्रत गर, उद्धार हुनेछ।” चन्द्रावतीले सम्झिन् — घमण्डमा डोलेले ल्याएको प्रसादमा थुकेँ र लात हानेँ; नदी तर्दा डोलीबाट खसेँ; कपिल ब्राह्मणले पनि व्रत गर्न भनेका थिए। उनले व्रत गर्ने अठोट गरिन्।
अप्सराहरूले विधि सिकाए — नङ काटेर स्नान गर्नू, एक महिना एक छाक खानू र मध्याह्नमा महादेवको पूजा गर्नू; कथा भन्नू वा सुन्नू, नसके देवीको ध्यान गर्नू। माघ शुक्ल पूर्णिमामा एक सय आठ-एक सय आठवटा पान, अक्षता, फूल, सुपारी, धागो र रोटी तयार गरी पूजा गर्नू र मनोकामना भन्नू। चन्द्रावतीले यसरी नै व्रत गरिन्, र बिस्तारै उनको पाप र कुष्ठरोग घट्दै गयो।
अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक्।
साधुरेव स मन्तव्यः सम्यग्व्यवसितो हि सः॥अत्यन्त खराब आचरण गरेको मानिस पनि यदि अनन्य भावले मलाई भज्छ भने उसलाई साधु नै मान्नुपर्छ, किनकि उसले सही निर्णय गरेको छ।
माघ शुक्ल पूर्णिमामा अप्सराहरू फेरि आए। चन्द्रावतीले भनिन् — “मसँग पूजाको सामग्री केही छैन।” अप्सराले भनिन् — “नदीको बालुवाबाटै बनाऊ।” व्रतको प्रभावले बालुवाका सामग्री पूर्ण भए। प्रसन्न अप्सराहरूले उनलाई “पापिनी” होइन, “पुण्यवती” नाम दिए र स्वर्ग फर्किन्। चन्द्रावतीले नदी किनारमा परालको झुपडी बनाएर रातभरि जाग्राम बसिन्। बिहान स्नान गरी आठ-आठवटा रोटी, अक्षता, पान र सुपारी पति नवराजसँग छिट्टै भेट होस् भन्दै नदीमा बगाइन्, र सय रोटी आफैँ खाइन्। उनको रोग र पाप पूरै हट्यो र शरीर दिव्य भयो।