३१ अध्याय · नेपाली र अङ्ग्रेजी
श्री स्वस्थानी व्रत कथा
पौष शुक्ल पूर्णिमादेखि माघ शुक्ल पूर्णिमासम्म दिनको एक अध्याय: सृष्टि, शिव र सती, पार्वती, गोमा, नवराज र चन्द्रावतीको कथा — संस्कृत श्लोक, अर्थ र व्याख्यासहित।
अध्याय १ बाट पढ्नुहोस् →सृष्टि
- अध्याय १सृष्टिको क्रमकुमार अगस्त्य ऋषिको आश्रममा पुग्छन् र संसार कसरी बन्यो भन्ने कथा सुरु हुन्छ
- अध्याय २मधु-कैटभ, लोक र दिक्पालपृथ्वीको जन्म, चौध भुवन, सात द्वीप र दिशाका रक्षकहरू कसरी बने
शिव र सती
- अध्याय ३दक्षका छोरी र सतीको जन्मतेत्तीस कोटि छोरीको विवाह, सतीलाई रोकिएको र शिवको अपमान
- अध्याय ४सतीको विवाहवृद्ध तपस्वीको भेषमा शिव, कैलासको झुपडी र सतीको धैर्य
- अध्याय ५त्रिपुर दाहमय दानवका तीन उड्ने नगर र शिवको एउटै बाण
- अध्याय ६दक्ष यज्ञमा सतीको देहत्यागनिम्तो नपाएको यज्ञ, कैलासमा पासा, र पतिको अपमान सहन नसकेकी सती
- अध्याय ७वीरभद्र र महाकालीको उत्पत्तिशिवको जटाबाट दुई महाशक्ति र दक्षको सेनामाथि आक्रमण
- अध्याय ८सतीको शव बोकेर महादेवदक्षको सजाय, बोकाको टाउको, र सतीको शव बोकेर पृथ्वीभरि घुमेका महादेव
- अध्याय ९सतीका अङ्ग र शक्तिपीठसतीको शरीर खस्दा जहाँ-जहाँ अङ्ग झरे त्यहाँ पीठ बने — पहिलो नेपालको गुह्येश्वरी
- अध्याय १०पीठहरूको उत्पत्तिबाँकी पीठ, तिनमा वर पाउनेहरू, र पीठ दर्शनको महिमा
- अध्याय ११महादेवको शोक र तपस्यातारकासुरले स्वर्ग खोस्छ, ऋषिहरूको श्राप, ज्योतिर्लिङ्ग र उत्तरमा तपस्या
शिव र पार्वती
- अध्याय १२पार्वतीको जन्म र स्वस्थानी व्रतको उपदेशहिमालयकी छोरी, विष्णुसँगको विवाह अस्वीकार, र विष्णुले सिकाएको व्रतविधि
- अध्याय १३कामदेव भस्म र शिव-पार्वती विवाहपार्वतीको व्रत, कामदेवको बाण, इन्द्रको भेषमा शिवको परीक्षा र विवाह
- अध्याय १४किरातेश्वर र गौरीघाटव्रत संसारमा फैलाउने पार्वतीको इच्छा, श्लेष्मान्तक वनमा किरात-किरातिनी र कैलास प्रवेश
- अध्याय १५गणेश, कुमार र तारकासुर वधगणेशको उत्पत्ति, कुमारको जन्म, संसार परिक्रमा, गङ्गाको व्रत र तारकासुरको अन्त्य
- अध्याय १६मृगरूपी शिव, रावण र जालन्धरतीन टुक्रा भएको सिङ, गोकर्ण, पार्वती माग्ने रावण र जालन्धरको छल
- अध्याय १७वृन्दा र जालन्धरवृन्दाको पतिव्रतले जोगाएको जालन्धर र देवताको युद्ध
- अध्याय १८तुलसीको उत्पत्ति र नागिनीहरूको व्रतवृन्दाको श्राप — तुलसी, कुश, पीपल र शालिग्राम; पातालमा अश्वत्थामाले सिकाएको व्रत
गोमा र नवराज
- अध्याय १९गोमाको जन्म र महादेवको श्रापब्रह्मपुरका शिवभट्ट र सती, सिद्धि गणेशको लड्डु, गाईको गोबरबाट जन्मिएकी गोमा र भिक्षुको श्राप
- अध्याय २०गोमाको विवाहसत्तरी वर्षका शिवशर्मा, आमाको विरोध र भाग्य स्विकार्ने गोमाको ज्ञान
- अध्याय २१गोमा पतिघर जान्छिन्शिवशर्माको घर फर्कने इच्छा, गोमाको अडान र आमाबुबाको आँसुभरिको बिदाइ
- अध्याय २२शिवशर्माको परलोक र नवराजको जन्मआमाबुबाको मृत्यु, जङ्गलमा चोरी, चन्द्रज्योति नगरको झुपडी, नवराजको जन्म र बाबुको खोजी
- अध्याय २३सप्तर्षिले गोमालाई व्रत सिकाउँछन्एक्ली गोमा, पार्वतीको दया, सप्तर्षिको आगमन र आसनमुनि छोडिएको सुन
- अध्याय २४गोमाको स्वस्थानी व्रतभरिएको पानको भाँडो, एक्लै कथा सुनाउने गोमा, गोठाला केटाकेटी र नवराजको पुनरागमन
- अध्याय २५नवराजको राज्याभिषेकहात्तीले लगाइदिएको माला, लावण्यवतीसँग विवाह र आमाको आशीर्वादमा अभिषेक
चन्द्रावती र समापन
- अध्याय २६चन्द्रावतीको लावण्य यात्राब्राह्मण भोजको तयारी, वरुणपुरबाट चन्द्रावतीलाई बोलाइन्छ, र बाटोमा अप्सराको व्रतमा डोलेहरू
- अध्याय २७प्रसादको अपमान र शालिनी नदीचन्द्रावतीले प्रसादमा थुकिन्, नदीमा खसिन्, कुष्ठरोगी भइन् र राजभण्डार रित्तियो
- अध्याय २८चन्द्रावतीको पश्चात्ताप र व्रतखरानी भएको भात, अप्सराको उपदेश, बालुवाको पूजा सामग्री र “पुण्यवती” नाम
- अध्याय २९नाग-नागिनीको भेट र चन्द्रावतीको पुनरागमनबगाइएका रोटीले बाह्र वर्ष छुट्टिएका नाग-नागिनी भेटाउँछ; लावण्यका जनताले चन्द्रावती भेट्छन्
- अध्याय ३०चन्द्रावतीले सुनाएको आफ्नो कथादरबारमा चन्द्रावती आफ्नो घमण्ड, सजाय र स्वस्थानीको कृपाको कथा आफैँ सुनाउँछिन्
- अध्याय ३१गोमाको कथा र व्रतको फलगोमाले सुनाएको आफ्नो जीवन, दुई बुहारीलाई उपदेश, र स्वस्थानी व्रतको महिमा
परम्परागत ३१ अध्यायको श्री स्वस्थानी व्रत कथा (कुमार-अगस्त्य संवाद; स्कन्दपुराण, केदारखण्ड, माघ माहात्म्य भनेर चिनिने) मा आधारित, बाजेको पात्रोका लागि नयाँ शैलीमा लेखिएको। श्लोकहरू भगवद्गीता, उपनिषद्, दुर्गा सप्तशती, कालिदास र परम्परागत स्तुतिबाट।